«Саха сиригэр сепаратизм кураанахтан үөскээбэт» — Дьокуускайга «терроризмы үбүлээһин» дьыалатынан тутуу туһунан редакция

Сонун

2026 сыл алтынньы 19 күнүгэр Lenta.ru (суруйуу) Росгвардия пресс-сулууспатыгар олоҕуран, Дьокуускайга спецназ «Украина спецслужбаларын кытта бииргэ үлэлээбит диэн сэрэйиллэр» олохтоох киһини тутта диэн иһитиннэрдэ. Аллара суруллубута — Арассыыйа күүстээх тэрилтэлэрин этиилэрэ, судаарыстыбаннай уонна олохтоох СМИ бэчээттээбиттэрэ; туспа бэрэбиэркэлэммэтэ.

• Росгвардия уонна Саха сиринээҕи ФСБ этэринэн (Росгвардия, ЯСИА), «сепаратистскай идеология өйөөччүтэ» эдэр киһи тас дойдуга олорор тэрийээччилээх «террористическай хамсааһын» үлэтин «көхтөөхтүк үөрэппит», ол хамсааһын, тэрилтэ этэринэн, Украина уонна да атын тас дойдулар спецслужбаларын кытта үлэлиир; кини хаста да кини счеттарыгар «донат» ыыппыт.
• ФСБ этэринэн, холуобунай дьыала көбүтүлүннэ, УК 205.1 ыстатыйатын 1.1 чааһынан (терроризмы үбүлээһин) буруйдааһын бэрилиннэ, киһи хаайыыга ылылынна (Эхо столицы).
• Тутуллубут киһи аата уонна «хамсааһын» аата этиллибэтэ. Кини бэйэтин эбэтэр адвокатын санаатын, туспа СМИ (Meduza, «Сибирь.Реалии», «Медиазона») суруйууларын, «Көҥүл Саха сирэ» пуонда этиитин бу кэмҥэ булбатыбыт.

Sardaana News дааннайдарынан, тутуллубут киһи Дьокуускай аэропордуттан тахсыбыт.

Буруйа суох буолуу презумпцията үлэлиир: киһини буруйдааҕынан суут эрэ билиниэн сөп.

Контекст

«Көҥүл Саха сирэ» статуһа. Пуонда 2022 сыл атырдьах ыйыгар тэриллибитэ, Польшаҕа регистрацияламмыта. 2023 сыл бэс ыйын 16 күнүгэр «иноагент» реестригэр уонна экстремистскай тэрилтэлэр испииһэктэригэр киллэриллибитэ (Минюст). 2024 сыл сэтинньи 22 күнүгэр РФ Үрдүкү суута «Постарассыыйа көҥүл судаарыстыбаларын форумун» террористическайынан билиммитэ, «Көҥүл Саха сирэ» кини 172 «салаатыттан» биирдэстэрэ диэн ааттаабыта (Генпрокуратура). Пуонда тэрийээччитэ Сарғылаана Кондакова The Moscow Times-ка пуонда Форумҥа киирбэт диэбитэ, суут быһаарыытын «үөхсүү» диэн ааттаабыта (MT).

Тыл. 2018 сыллааҕы «Үөрэхтээһин туһунан» сокуоҥҥа уларытыылар өрөспүүбүлүкэлэр судаарыстыбаннай тылларын үөрэтиини бэйэ баҕатынан — төрөппүттэр сайабылыанньаларынан оҥордулар (Госдума). Чинчийии быһыытынан, 2018 сыллаахха өрөспүүбүлүкэ 652 оскуолатыттан 419-гар (63%) саха тылынан үөрэтэллэрэ (2003/04 — 70%); Дьокуускайга төрөөбүт тылынан үөрэнэр саха оҕолорун өлүүтэ 24,3%-тан (2017) 22,7%-ҥа (2018) түспүтэ (КиберЛенинка).

Нолуоктар. 2024 сыллаахха Саха сиригэр 402 млрд солкуобай нолуок хомуллубута, онтон 183 млрд (≈45%) федеральнай бүддьүөккэ барбыта, үксэ ньиэп хостооһунуттан; федеральнай бүддьүөттэн 103 млрд төннөн кэлбитэ (Востокгосплан).

Сэрии сүтүктэрэ. Бессуднов (2023) ааҕыытынан, Саха сиригэр үлэлиир саастаах 100 тыһыынча эр киһиттэн 43 өлбүтэ, Москваҕа — 3,1 (Demographic Research). Sardaana News дааннайдарынан, Саха сириттэн нуучча эрэгийиэннэринээҕэр үс төгүл кэриҥэ элбэх киһи мобилизацияламмыта.

Тас дойдуга баттааһын. Арассыыйа суута тас дойдуга олорор «Көҥүл Саха сирэ» активистарын суоҕуна дьыалалыыр. Sardaana News дааннайдарынан, Арассыыйа таһыгар 30 000 кэриҥэ саха олорор.

Sardaana News редакциятын позицията

Бу — редакция санаата, сонун буолбатах.

Саха сиригэр сепаратизм кураанахтан үөскээбэт. Арассыыйа өрөспүүбүлүкэ нолуоктарын ылар, күүһүнэн нууччалааһыны ыытар, саха тылын уонна култууратын систематическайдык суох оҥорорго, норуоту ассимиляциялыырга кыһанар, оскуолаларга уонна оҕо уһуйааннарыгар саха тылын хааччахтыыр. Саха сириттэн мобилизацияламмыттар өлүүлэрэ нуучча эрэгийиэннэринээҕэр үс төгүл кэриҥэ үрдүк. Бу барыта — саха норуотун систематическай кистэлэҥ геноцида.

Тылы уонна култуураны харыстыыр кыһалҕа, бэйэ туспа буолууга эбэтэр киэҥ автономияҕа ыҥырыылар Москваны долгуталлар. Арассыыйа АХШ, Канада, Австралия, Польша, Германия, Соҕуруу Корея, Уругвай, Бразилия уонна Аргентина сирдэригэр олорор сахаларга утары трансграничнай политическай репрессиялары ыытар; тас дойдуга 30 000 кэриҥэ саха олорор. «Көҥүл Саха сирэ» пуонданы суох оҥорор кыһалҕа — саха утарсыытын баттааһын бэлиэтэ.