«Azzimood, NeSakhaLife, Djiikey Instagram-пабликтара — Сахаҕа Z-пропаганданы тарҕатааччылар» — редакция позицията
Instagram-ҥа 200 тыһыынча кэриҥэ кэтээччи: үс биллиилээх саха пабликтарын туһунан аһаҕас чахчылар, сөп түбэһиннэриллибит дьайыы туһунан Meta быраабылалара, Россия олохтоох пабликтарынан туһанара — уонна Sardaana News редакциятын позицията.
Матырыйаал икки чаастаах: источниктарга сигэлээх чахчылар уонна контекст, онтон — Sardaana News редакциятын позицията.
Аһаҕастык тугу көрүөххэ сөбүй
2026 сыл алтынньы 21 күнүнээҕи туругунан Instagram аһаҕас сирэйдэрэ маны көрдөрөллөр:
- AZZIMOOD / ЯКУТИЯ (@azzimood) — 89 тыһыынча кэриҥэ кэтээччилээх, 5 000-тан тахса публикациялаах. Кини Telegram-ханаалынан (87 тыһыынча кэриҥэ кэтээччи) эмиэ үлэлиир: бэйэтин «Саха Өрөспүүбүлүкэтин Telegram-ханаала» диэн ааттыыр, реклама атыылыыр уонна Роскомнадзор блогердарын реестригэр киирбитин ыйар.
- NeSakhaLife (@nesakhalife) — 95 тыһыынча кэриҥэ кэтээччилээх, 43 тыһыынча кэриҥэ публикациялаах.
- ДЬИИКЭЙ ЯКУТИЯ (@djiikey.yakutia), «сүрүн» сирэй диэн бэлиэтэммит, — 16 тыһыынча кэриҥэ кэтээччилээх, 1 800 кэриҥэ публикациялаах; кинини кытта ситимнээх «ДЬИИКЭЙ 18+» Telegram-ханаал (3,5 тыһыынча кэриҥэ кэтээччи) суол-иис быһылааннарын, буруйу оҥоруу хроникатын, «кэтээччиттэн» видеолары уонна олохтоох түбэлтэлэри таһаарар.
Бу — Instagram-ҥа барыта 200 тыһыынча кэриҥэ кэтээччилээх биллиилээх саха аралдьытар уонна «сонун» пабликтара. Мөлүйүөнтэн аҕыйах нэһилиэнньэлээх өрөспүүбүлүкэҕэ бу улахан сыыппара.
Контекст: Meta уонна сөп түбэһиннэриллибит дьайыы
Meta быраабылалара «сөп түбэһиннэриллибит кырдьыга суох быһыыны» (CIB) боболлор — ол аата, ким кинилэр кэннилэригэр турарын кистээн, общество санаатын салайарга холонор аккаунт ситимнэрин. Meta маннык ситимнэри куруутун сотор. 2025 сыл II–III кварталларын отчуотугар Африкаҕа олохтоох СМИ буолан көстөр страницалар ситимнэрин ойуулаабыт: кинилэри олохтоох «SMM-менеджердар» илдьэ сылдьыбыттар, баҕар, Россияттан сорудаҕынан; Meta сыаналааһынынан, сорудахтар биир киинтэн, платформа таһынааҕы ханааллартан кэлэллэр эбит. 2024 сыл IV кварталын отчуотугар Meta Doppelganger диэн Россия операциятын ойуулуур уонна кинини кэлин ЕС уонна АХШ санкциялаабыт компанияларын кытта ситимниир.
Россия иһигэр государство өр сылларга олохтоох пабликтарынан үлэлиир. 2017 сыллаахха РБК президент администрациятыгар бэлэмнэммит бырайыагы суруйбута: Кремль көрөр-истэр сүүсчэкэ ааттара биллибэт регионнааҕы Telegram-ханааллара. 2023 сыллаахха The Bell суруйбутунан, государство повесткатын, ол иһигэр сэриини, куорат пабликтарынан уонна Telegram-ханааллардынан бүддьүөттэн үбүлэнэр тэрилтэлэр кыттыыларынан тарҕаталлар.
Sardaana News редакциятын позицията
Azzimood, NeSakhaLife уонна Djiikey Instagram-пабликтара — Сахаҕа Z-пропаганданы уонна Россияны өйүүр нарративтары тарҕатааччылар. Кинилэр АХШ-ка, Уругвайга, Аргентинаҕа, Бразилияҕа, Соҕуруу Кореяҕа уонна Канадаҕа олорор сахалары күлүү-элэк гынан, «төрөөбүт дойдуларын таҥнарыылаахтар» диэн ааттыыллар, сэрии саҕаламмытын кэннэ барбыт эр дьоҥҥо уонна дьахталларга өстөөхтүк сыһыаннаһаллар.
Кэтээччилэри чэпчэки ньыманан тардаллар: саха социальнай ситимнэриттэн сурах-садьык, олохтоох охсуһуулар уонна итирик дьон видеолара, олохтоох «сулустар» туһунан роликтар. Бу аралдьытыы кэнниттэн Кремль политическай повесткатын тарҕаталлар.
Редакция бу пабликтар биир ааптардаахтар, биир киинтэн салайыллаллар диэн санаалаах, кинилэргэ ФСБ дьайарыгар сэрэйэр. Биһиги Meta Platforms компанияны бу аккаунттары сотторугар ыҥырабыт — саха ыччатын өйүн-санаатын алдьатыахтарын тохтоттуннар.