Кутуйахтарга чинчийии: клетка «эргэтин туһаҕа таһаарыытын» чөлүгэр түһэрии кырдьар «зомби-клеткалары» ырастаабыт, тыҥа фиброзун мөлтөппүт
Эйнштейн колледжын учуонайдара Nature Aging сурунаалга суруйалларынан, саас кэлэн шаперон көмөтүнэн аутофагия мөлтүүр, онон кутуйахтарга кырдьар клеткалар иммуннай ырастааһынтан куотан хаалаллар. CA77.1 диэн эксперимент эмэ кинилэр мунньуллууларын уонна тыҥа фиброзун аҕыйаппыт — билигин кыылларга эрэ.
Нью-Йорктааҕы Альберт Эйнштейн аатынан медицинскэй колледж Ана Мария Куэрво салайар хамаандата 2026 сыл алтынньы 5 күнүгэр Nature Aging сурунаалга кырдьар организм тоҕо сенесцент («зомби») клеткалартан — арахсары тохтоппут эрээри, былааска хаалан, уоһуйууну күүһүрдэр клеткалартан — ыраастаныыта ыараханын быһаарда.
Сүрүн процесс
Шаперон көмөтүнэн аутофагия (CMA) — алдьаммыт эбэтэр наадата суох белоктары талан ыһар клетка «эргэтин туһаҕа таһаарар» систиэмэтэ. Куэрво лабораторията урут CMA саас кэлэн мөлтүүрүн көрдөрбүтэ.
Тугу булбуттар (үксүн кутуйахтарга)
- Макрофагтара (иммуннай «ыраастааччы» клеткалар) CMA-та суох кутуйахтарга бааска сенесцент клеткалар элбэхтик мунньуллубуттар, баастар бытааннык оспуттар.
- Эдэр кутуйахтар клеткалара сенесцент буолан иһэн CMA-ларын күүһүрдэллэр, оттон кырдьаҕас кутуйахтар клеткалара — суох. Ыһыллыбатах белоктар дьааттаах эттик быһыытынан тахсан, аттыгар турар клеткалары сенесцент оҥороллор уонна макрофагтар кинилэри билэллэригэр мэһэйдииллэр.
- Кырдьаҕас кутуйахтар макрофагтарын CMA-та намыһах, сенесцент клеткалары куһаҕаннык сиэбиттэр.
- Хамаанда урут оҥорбут CMA активатора, кыра молекула CA77.1, биэс ый күн аайы айаҕынан иһиллэн, кырдьаҕас кутуйахтар хас да уорганнарыгар сенесцент клеткалар мунньуллууларын, уоһуйуу уонна фиброз бэлиэлэрин аҕыйаппыт. Кырдьаҕас кутуйахтар макрофагтарын сиир дьоҕурун эдэрдэр таһымнарыгар диэри чөлүгэр түһэрбит.
- Идиопатическай тыҥа фиброзтаах дьон тыҥаларын былааһыгар CMA биллэрдик намыһах эбит, оттон ыарыы кутуйах моделигэр тыҥа эчэйиитин кэнниттэн түргэнник саҕаламмыт CA77.1 фиброзу аҕыйаппыт.
Хааччахтар
Эксперимеҥҥэ барыта кэриэтэ кутуйахтарга уонна туспа клеткаларга оҥоһуллубут; киһи туһунан дааннай тыҥа былааһын образецтарын анаалыһыгар эрэ олоҕурар. CA77.1 дьоҥҥо куттала суоҕа уонна туһалааҕа дакаастамматах; Куэрво этэринэн, салгыы сорук — бу ньыманы куттала суох эмтээһиҥҥэ кубулутуохха сөбүн быһаарыы. Үлэ сенесцент клеткаларга утары эмтэри эдэр кыыллар клеткаларыгар эрэ тургутуу кырдьар организмҥа хайдах үлэлииллэрин көрдөрбөтүн сөбүн эмиэ ыйар. Бу лабораторнай чинчийии, эмтээһин варианна буолбатах — тыҥа эбэтэр саас ыарыыларыгар бырааска көрдөрүнүҥ.