Чинчийии: бу сайын куйаас Европа куораттарыгар 50 тыһыынча кэриҥэ киһи олоҕун быспыт, үстэн иккитэ — климат уларыйыытыттан
Лондон Империал колледжын учуонайдара 2026 сыл бэс–атырдьах ыйдарыгар Европа 854 куоратыгар куйаастан 50 391 киһи өлбүт диэн сыаналыыллар, онтон 32 619 киһи оҥорор сылыйыытыгар сыһыаннаналлар. Бу модель сыанабыллара, ааптардар дьиҥнээх ахсаан өссө үрдүк буолуо диэн этэллэр.
Бу сайын Европаҕа рекорднай куйааһы кытта 854 куоракка сыаналааһынынан 50 391 өлүү сибээстээх, онтон 32 619 — үстэн иккитэ кэриҥэ — киһи оҥорбут климатын уларыйыыта суох буолбатах буолуо этэ. Бу Лондон Империал колледжын учуонайдарын чинчийиитин түмүгэ, ол туһунан AP уонна The BMJ иһитиннэрдилэр. AP этэринэн, үлэ Nature Health сурунаал кэлэр нүөмэрдэриттэн биирдэстэригэр тахсыаҕа.
Сүрүн сыыппаралар
- Бу ол учуонайдар ааҕыыларыгар урукку саамай өлүүлээх сайынтан — 2022 сыл (29 480 өлүү) — 71% кэриҥэ элбэх.
- Өлүү үс гыммыт биирэ бэс ыйын 17 – от ыйын 1 күүстээх куйааһыгар түбэспит, оччоҕо температура нуорматтан 5,3 °C үрдүк этэ, диэн AP-ка соавтор Гарифаллос Константинудис кэпсээбит.
- Өлбүттэр аҥарыттан ордуга — 85 уонна онтон үөһэ саастаахтар, ол эрээри 20–44 саастаах 800-тэн тахса киһи эмиэ өлбүт. Саамай элбэх өлүү Италияҕа, Францияҕа, Испанияҕа уонна Германияҕа.
- Сылыйыыга сыһыаннаах куйаас өлүүтүн өлүүтэ 2000-с сыллар саҕаланыыларыгар 45% кэриҥиттэн билигин 65% кэриҥэр үрдээбит, диэн сүрүн ааптар Клэр Барнс эппит.
Хайдах ааҕыллыбытай — уонна хааччахтар
Бу модельнай чинчийии, өлүү туһунан туоһу суруктары ааҕыы буолбатах: куйаастан өлүү үгүстүк оннук суруллубат. Хамаанда хас биирдии куорат уонна саас «температура — өлүү» сибээһинэн эбии өлүүнү сыаналаабыт, онтон дьиҥнээх сайыны климат уларыйыыта суох аан дойду симуляциятын кытта тэҥнээбит. Куораттар Европа нэһилиэнньэтин 40% кэриҥин эрэ хабаллар, ыам ыйынааҕы өлүүлээх куйаас ааҕыллыбатах, ол иһин ааптардар сыыппаралары намыһах диэн ааттыыллар. Бэрэбиэркэ быһыытынан кинилэр ньымалара Улуу Британияҕа ыам–бэс ыйдарынааҕы куйааска 2700 кэриҥэ эбии өлүүнү көрдөрбүт — Улуу Британия статистикатын 2800 сыыппаратыгар чугас, диэн AP суруйар.
AP ахтар эспиэрдэрэ куйаас туһунан эрдэттэн сэрэтэр системаларга, намыһах углероднаах сойутууга уонна уязвимай ыаллары кэтииргэ ыҥыраллар — ону кытта таас чох, ньиэп уонна гаас уматыытын аҕыйатыыга.