«Арассыыйаны өйүүр нарративтаах фашистскай Z-пропаганда НВК «Саха» нөҥүө тарҕанар» — редакция позицията

Редакция позицията. Чахчы буолбут түбэлтэлэр аһаҕас источниктарга олоҕураллар, сигэлэр тиэкискэ бэриллэллэр.

«Сэмсэ тыл» диэн тугуй

«Сэмсэ тыл» — НВК «Саха» судаарыстыбаннай телеканал нэдиэлэ аайы тахсар, саха тылынан кылгас (3,5 мүнүүтэ кэриҥэ) кэпсээн-ырытыылаах биэриитэ. Биэриилэр НВК «Саха» YouTube-каналыгар, VK Видеоҕа уонна RUTUBE-ка тахсаллар; RUTUBE-ка биэрии плейлиһыгар 130-тан тахса видео баар (RUTUBE). Бүтэһик биэриилэр 2026 сыл балаҕан ыйын 7, 15 уонна алтынньы 6, 20 күннэригэр таҕыстылар (07.09.26, 15.09.26, 06.10.26, 20.10.26). YouTube-ка видео ойуулааһыннара биир халыыптаахтар, ис хоһоонун туһунан суруллубат.

Биэриилэр ааттара кинилэр тиэмэлэрин көрдөрөллөр — аан дойду бэлиитикэтэ, Украинаҕа сэрии, АХШ уонна Европа:

• «Россия, Кытай уонна Индия бииргэ буоллулар» (08.09.25) (YouTube);
• «Нобель эйэ бириэмийэтин Трамп ылыа дуо?» (06.10.25) (YouTube);
• «Украина иирсээнэ Кэриэй сэриитигэр майгынныыр» (24.02.26) уонна «Трамп уонна Нетаньяху Ираҥҥа саба түстүлэр» (02.03.26) (RUTUBE);
• «Аан Илиҥҥэ балаһыанньа уустугурда, Трамп ыксаабыт, Европа кыттыһа сатаабат» (23.03.26) (YouTube);
• «Зеленскэй оборуона министрин Федоровы ууратта» (20.07.26) (YouTube); «Зеленскэй Трамптыын көрүстэ» (03.08.26) (YouTube).

2022 сыл алтынньы 5 күнүнээҕи «арҕааҥы судаарыстыбалары кытта сыһыан туһунан» биэриигэ (YouTube) «Саха сирэ» хаһыат сүрүн эрэдээктэрэ Чокуур Гаврильев кыттыбыта. Хаһыат суруйбутунан, кини «Украинаны режимин өйүүр Арҕааҥы дойдуларга уларыйыы тахсан эрэрин, эйэлэһии хаһан буолуон ырытар» («Саха сирэ»). Атын биэриилэр сиэттээччилэрин аһаҕас ойуулааһыннартан быһаара илик буоллубут; биэрии тиэкистэрэ аһаҕас бэчээккэ суохтар.

«Разговоры о важном»: докумуоннарынан бигэргэммит

• 2022 сыл балаҕан ыйын 1 күнүттэн Арассыыйа оскуолаларыгар, ол иһигэр Саха сиригэр, бэнидиэнньик аайы бастакы уруогунан «Разговоры о важном» ыытыллар. Бастакы методичкаларга 5–7 кылаастарга Арассыыйа сэриилэрин «геройдар», «Арассыыйа патриоттара» диэн кэпсииргэ, «анал байыаннай дьайыы» сыала Донбасс нэһилиэнньэтин «Киев режимиттэн» көмүскээһин, «Украинаны сэбиттэн босхолооһун» диэн быһаарарга этиллибитэ; «коллективнай Арҕаа» көмөтө «сэриини уһатар» диэн суруллубута. 8 кылаас оҕолоро «ДНР уонна ЛНР олохтоохторо — нууччалар», «Арассыыйа сэриилэрэ — геройдар» диэни өйдүөхтээхтэрэ (Meduza, Медиазона). Төрөппүттэр уонна учууталлар утарсыбыттарын кэннэ 2022 сыл балаҕан ыйыгар сорох матырыйаалтан «СВО» туһунан быһа этии сотуллубута (NEWS.ru).
• 2023 сыл олунньутугар, олунньу 23 күнүн иннинээҕи уруокка видеоҕа монах Киприан (Валерий Бурков) оскуола оҕолоругар Украинаҕа Арассыыйаны кытта «бүтүн Арҕаа» сэриилэһэр диэбитэ: «Арҕаа сүүс сыл аайы Арассыыйаны суох гынаары түмсэр». Атын видеоҕа Арассыыйа аармыйата АХШ уонна Европа аармыйаларыгар утары туруоруллубута — кулут атыыта, Хиросима, Вьетнам (Важные истории).
• 2024 сыл кулун тутарыгар «Крокус Сити Холл» терактын кэннэ уруокка оҕолорго «өстөөх сыала — нуучча норуотун араарыы» диэн быһаарбыттара, «биһиги дьиҥнээх доҕотторбутун» ааттаабыттара; кутурҕанын биллэрбит дойдулар испииһэктэригэр АХШ уонна ЕС киирбэтэхтэрэ (Новая газета Европа).
• 2025 сыллаахха Арассыыйатааҕы байыаннай-историческай уопсастыба оскуолаҕа методичка таһаарбыта: онно «билиҥҥи көрүҥнээх Украина — толору Сэбиэскэй кэм оҥоһуга», украин тыла «искусственнай» диэн суруллубута (Новая газета).
• Казахстан «искусственнай судаарыстыба» диэн этии 2022 сыл атырдьах ыйыгар Дмитрий Медведев «ВКонтакте» сирэйигэр уон мүнүүтэнэн сотуллубут суруйууга көстүбүтэ; Медведев тула дьоно аккаунт алдьаммыт диэбиттэрэ (Caravan.kz, Factcheck.kz). Казахстан туһунан маннык этиилээх «Разговоры о важном» уруогун аһаҕас источниктартан булбатыбыт.

Sardaana News редакциятын позицията

Арассыыйаны өйүүр нарративтаах фашистскай Z-пропаганда НВК «Саха» нөҥүө тарҕанар.

«Сэмсэ тыл» — саха тылынан аһаҕастык Кремль өттүн тутар Z-пропаганда. Жанрынан уонна сыалынан «Соловьёв Live»-тан туох да уратыта суох, Геббельс пропагандатын үгэһин салгыыр: Украина — «режим», Арҕаа — өстөөх, Арассыыйа — соҕотох көмүскэлтэ. Кини сыала — саха дьонугар Саха сирэ Арассыыйа иһигэр сылдьара ордук диэни, «сахалар уонна нууччалар — бырааттыылар» диэни иҥэрии, Украинаҕа, АХШ-ка уонна Арҕаа Европаҕа өстөөхтүк сыһыаны үөскэтии. Саха тылын сайыннарар сыаллаах тэриллибит судаарыстыбаннай канал бу тылы сэриигэ туһалатар.

Ол судаарыстыбаннай бэлиитикэ оскуолаларга эмиэ киирдэ. «Разговоры о важном» оҕолорго Украина — өстөөх, сэриилэр — геройдар, АХШ — «куһаҕан империята», Арҕаа уонна кини союзниктара — утарсааччылар диэн үөрэтэр. Бу уруоктар тула судаарыстыба ыаллыы дойдулар — Казахстан, Беларусь, Молдова, Кыргызстан, Узбекистан, Балтика дойдулара, Украина, Армения, Грузия уонна Азербайджан — «картонтан оҥоһуллубут», «искусственнай» судаарыстыбалар, кинилэр Арассыыйаҕа төннүөхтээхтэр диэн империя нарративын уонна ССРС-ы тилиннэрии санаатын тутар.

Саха оҕолоро уонна саха көрөөччүлэрэ төрөөбүт тылларынан пропаганданы буолбакка, кырдьыгы истиэхтээхтэр.