«Хараҥа Кларк»: OpenAI иһитиннэрбитинэн, Россия ситимэ ChatGPT көмөтүнэн Латинскай Америкаҕа сымыйа аналитическай киини уонна фейктэри тарҕаппыт
Радио Свобода кэпсиир OpenAI докладын дааннайынан, Пригожин урукку «Компаниятыгар» сыһыаннаах Россияҕа баар операторнар ChatGPT-ны сымыйа чинчийэр киини салайарга уонна Украинаны, Аргентина, Боливия, Бразилия, Перу, Эквадор уонна Панама былаастарын утары дезинформацияны тупсарарга туттубуттар.
OpenAI «Хараҥа Кларк» (Dark Clark) диэн ааттаммыт Россия улахан кистэлэҥ сабыдыал ситимин тохтоппутун иһитиннэрдэ, диэн суруйар Радио Свобода 2026 сыл алтынньы 19 күнүгэр. Хампаанньа дааннайынан, операция Латинскай Америкаҕа туһаайыллыбыт; OpenAI туспа Иран операциятын эмиэ бохсубут. Аллара — Радио Свобода кэпсиир OpenAI этиилэрэ.
Ким тутулуктааҕый
OpenAI дааннайынан, ситими Россияттан коммерческай VPN нөҥүө салайбыттар, операторнар истэригэр ГРУ офицердара баар буолуохтарын сөп. OpenAI ситими «Политология», эбэтэр «Компания» (La Compañía) диэн Россия тэрилтэтигэр сыһыарбыт. Радио Свобода кинини өлбүт Евгений Пригожин тэрилтэлэрин — «Вагнер» уонна «Интэриниэт чинчийиилэрин агентствота» — солбуйааччыларыттан биирдэстэрэ диир. Операторнар үксүлэрэ ChatGPT-ҕа нууччалыы суруйбуттар; биирдэстэрэ испанскайдыы суруйбут, ол эрээри доклад этэринэн, эмиэ Россияҕа олорбут.
ИИ хайдах туттуллубутай
OpenAI этэринэн, ChatGPT-ны элбэх пуоһу оҥорорго буолбакка, секретарь, аналитик уонна тылбаасчыт быһыытынан туттубуттар. Кинини үс сүрүн соруккa туһаммыттар:
- аатырдыллыбатах куратордарыгар иһинээҕи отчуоттары суруйууга уонна саҥардыыга;
- пропаганданы олохтоох курдук иһиллэр гына тупсарыыга, ол иһигэр испан уонна португал тылларын регионнааҕы диалектарыгар тылбаастааһыҥҥа;
- сымыйа «Социологическай чинчийиилэр кииннэрин» (ЦСИ) салайыыга.
Операция аатын киин толкуйдаммыт салайааччытыттан «Миа Кларктан» ылбыт. OpenAI дааннайынан, киин кимнээх кэннигэр турбуттарын билбэт кырдьык латиноамериканскай чинчийээччилэри, социологтары уонна журналистары үлэҕэ ылбыт уонна нейтральнай тиэмэлэргэ, холобур БРИКС кэҥээһинин туһунан, 60-тан тахса оригинальнай ыстатыйаны таһаарбыт. OpenAI кинини улахан IT-хампаанньалар бүтэһик икки аҥар сылга бохсубут сымыйа личностаах саамай үчүгэйдик толкуйдаммыт хаххата диэн ааттаабыт. Радио Свобода бу схеманы Meta уонна атыттар 2020 сыллаахха арыйбыт Пригожиҥҥа сыһыаннаах PeaceData операциятын кытта тэҥниир.
OpenAI кампанияны 2020 сыллаахха чинчийээччи Бен Ниммо оҥорбут «Тахсыы шкалатынан» (Breakout Scale) 6-тан 5 диэн сыаналаабыт. Хампаанньа этэринэн, бу маннык таһымҥа тиийбит бастакы сиһилии докумуоннаммыт ИИ сабыдыал операцията: бу таһымҥа контены биллиилээх общественнай дьон тарҕаталлар.
Доклад холобурдара
- Перу (2026 сыл ыам ыйа): Лима регионнааҕы үөрэх салалтатын почтатыгар майгынныыр сымыйа аадырыстан оскуолаларга Украинаны кытта солидарность уруоктарын ыытарга уонна Степан Бандераны хос-хос ахтарга ыйыы ыыппыттар. Сорох оскуолалар хаартыскалаах отчуоттары ыыппыттар. Онтон Перу уонна Польша СМИ-ларыгар, ону тэҥэ Венгрияҕа английскайдыы тахсар хаһыакка Украина «ультранационалистическай идеологиялары экспортыыр» диэн ыстатыйалар тахсыбыттар. OpenAI дааннайынан, польскай евродепутат аһаҕастык эппиэттээбит.
- Эквадор (бэс ыйа): Үөрэх министиэристибэтин сымыйа дьаһала оскуола оҕолоругар президент Даниэль Нобоаҕа уонна Blackwater төрүттээччитигэр Эрик Принскэ андаҕар биэрэргэ соруйбут. Үөрэх миниистирэ аһаҕастык сымыйатын эппит. Атын фейктэр истэригэр — Украина бочуоттаах консулугар сыһыарыллыбыт аудио уонна эквадордары Украинаҕа сэриигэ вербовкалыыр диэн ИИ-видео; муус устар саҕаланыытыгар фактчекердар кинини сымыйа диэн дакаастаабыттар.
- Боливия: Киин баан үлэһитин курдук сымыйа аудио харчы ылыыны хааччахтааһын туһунан, бензин атыытын хааччахтааһын туһунан сымыйа сурук уонна Ла-Паска уу араарыллыытын туһунан аудио. OpenAI дааннайынан, бу вбростары сотон кэбиспиттэр эбэтэр улахан тарҕаныыны ылбатахтар.
- Аргентина (2024): иһинээҕи отчуоттарга президент Хавьер Милейи утары кампаниялар ойууланаллар — кини ыттарыгар люкс Cartier моонньуурдарын туһунан сымыйа кэпсээн уонна Буэнос-Айрескэ төлөнүллүбүт Милейи утары граффити.
- Бразилия: украинскай посольство үлэһиттэрэ Киевкэ илдьэ барбыт уонна өлөрбүт диэн толкуйдаммыт бразильскай модель туһунан ИИ оҥорбут кэпсээнэ.
OpenAI санаатынан, олохтоох дьону үлэҕэ ылыы, итэҕэтиилээх хаххалыыр тэрилтэлэр уонна диалегы учуоттуур чуолкай тылбаас маннык кампаниялары үгэс буолбут «тролль фабрикаларыгар» тэҥнээтэххэ көстүбэт оҥороллор. Россия өттүн реакцията Радио Свобода матырыйаалыгар ахтыллыбат.