Ультраобработкаламмыт аһылык хааҥҥа «илии баттааһына» кини сүрэх ыарыытын уонна диабеты кытта сибээһин аҥарын кэриҥин быһаарыан сөп
UCL уонна Лондон Империя колледжа 20 сылга диэри кэтэммит 6000 кэриҥэ британскай государственнай сулууспалаах дааннайдарын анаалыстаан, ультраобработкаламмыт уонна аҕыйахтык обработкаламмыт аһылыкка хааҥҥа араас метаболит бөлөхтөрүн булбуттар. Кэтээн көрүү чинчийиитэ төрүөтү-түмүгү дакаастаабат.
UCL уонна Лондон Империя колледжын чинчийээччилэрэ BMC Medicine сурунаалга ультраобработкаламмыт аһылык хааҥҥа биологическай «суолун» көрдөөбүт үлэлэрин бэчээттээтилэр.
Чинчийии
- Көрүҥэ: кэтээн көрүү когортнай чинчийиитэ (Whitehall II — 1980-с сылларга талыллыбыт британскай государственнай сулууспалаахтар).
- Кыттааччылар: хаан анаалыһын туттарбыт уонна аһылык анкетатын толорбут 6000-тан арыый элбэх улахан киһи; кэтээһин — 20 сылга диэри.
- Ньыма: ЯМР-спектроскопиянан 233 метаболиты кэмнээбиттэр; машинаннан үөрэтии ультраобработкаламмыт аһылыгы кытта сибээстээх 34, аҕыйахтык обработкаламмыты кытта 50 метаболиты араарбыт (8 сөп түбэспит).
Түмүктэр
- Ультраобработкаламмыт аһылыкка омега-3 уонна ЛПВП («үчүгэй» холестерин) аҕыйах, ЛПОНП триглицеридтара элбэх; аҕыйахтык обработкаламмыкка — төттөрүтүн.
- Ультраобработкаламмыт аһы саамай элбэхтик сиэбит үһүс аҥардарыгар сүрэх-тымыр ыарыытын куттала 17% үрдүк этэ.
- Аҕыйахтык обработкаламмыт аһы саамай элбэхтик сиэбиттэргэ сүрэх-тымыр куттала 19% намыһах, 2-с көрүҥ диабет куттала 40% намыһах этэ.
- Метаболит «илии баттааһына» аһылык сүрэх-тымыр ыарыытын кытта сибээһин 51%-тын, 2-с көрүҥ диабеты кытта 43%-тын кэриҥин быһаарбыт. Саахар, сыа уонна туус көннөрүүтүн кэннэ даҕаны сибээс хаалбыт; саахар диабет сибээһин 27%-тын кэриҥин быһаарбыт.
Сүрүн ааптар Юнис Ван этэринэн, түмүктэр обработка бэйэтэ оруоллаах буолуон сөбүн бэлиэтииллэр, ол эрээри эбии чинчийии наада. Улуу Британия аһылыкка научнай сүбэлиир кэмитиэтэ (SACN) билигин ультраобработкаламмыт ас туһунан дааннайдары үөрэтэр.
Хааччахтар
Чинчийии кэтээн көрүү буолан, төрүөтү-түмүгү олохтуур кыаҕа суох, ааптардар бэлиэтииллэр. Аһылык кыттааччылар бэйэлэрин этиилэринэн сыаналаммыт, государственнай сулууспалаахтар бөлөхтөрө бүтүн нэһилиэнньэни көрдөрбөтөҕө буолуон сөп. Быһаарыллыбатах өлүү оһоҕос микробтарыттан, уоттаммыттан эбэтэр аппетит сигнаалларыттан тутулуктаах буолуон сөп. Бэйэҥ аһылыгыҥ туһунан бырааскын кытта кэпсэт.